بهنام بهجت مرندی
behnam@tehranavenue.com

قسمت اول
قسمت دوم

قسمت سوم: BSD و GNU/Linux

«با سلام به تمام استفاده‌کنندگان از MINIX

من در حال تهيه يک سيستم‌عامل رايگان فقط به عنوان سرگرمی و نه چندان بزرگ و حرفه‌ای مثل GNU برای دستگاههای 386 و 486 هستم. اين کار از آوريل شروع شده و در حال آماده شدن است. من مايلم نظرات کاربران را در مورد چيزهايی که در MINIX دوست دارند يا ندارند، جمع‌آوری کنم زيرا سيستم‌عامل من تقريبا شبيه آن است. مانند ساختار سيستم‌فايل مشابه و چيزهای ديگر... . من اکنون bash نسخه 1.08 و GCC نسخه 1.40 را به آن منتقل کرده‌ام و به نظر می‌رسد که کار می‌کند. من در عرض چند ماه چيزی آزمايشی درست کرده‌ام و مايلم بدانم که کاربران، بيشتر به چه قابليتهايی نياز دارند؟ من از هر پيشنهادی استقبال می‌کنم ولی قول نمی‌دهم همه آنها را اجرا کنم.

لينوس»

اين پيامی بود که توروالدز در ۲۵ آگوست ۱۹۹۱ به گروه خبری MINIX فرستاد و با آن خبر تولد لينوکس را به اطلاع عموم رساند. توضيح اينکه MINIX يک سيستم‌عامل ساده و ابتدايی بود که با هدف نمايش اجزای يک سيستم‌عامل و نحوه عملکرد آن توسط اندرو اس. تاننباوم (Andrew S. Tanenbaum) هلندی برای پردازشگرهای 8086 اينتل طراحی شده بود و با اينکه سيستم‌عامل خوبی نبود ولی هر کس که کتاب سيستم‌عامل را داشت می‌توانست کدهای نوشته شده به زبانهای اسمبلی و C را در آن پيدا کند. اين ويژگی MINIX امکان بررسی و بحث درباره آن را فراهم می‌کرد و از همين جا بود که Linux سر برآورد. نسخه 0.01 لينوکس در سپتامبر همان سال منتشر شد و روی شبکه قرار گرفت. کدهای لينوکس دانلود، آزمايش و بهينه سازی شدند. توروالدز توانست در پنجم اکتبر نسخه 0.02 را منتشر کند. نسخه 0.03 فقط چند هفته بعد و نسخه 0.10 تا پايان سال آماده شد ولی هنوز بسيار ابتدايی بود؛ مستقيم به خط فرمان بوت می‌شد و ورود به سيستم نداشت، فقط از ديسک سختهای AT پشتيبانی می‌کرد و... اما توروالدز و طرفداران لينوکس که پيگير و متعصب بودند به بهينه‌سازی و توسعه آن ادامه دادند و کار را به جايی رسانده‌اند که سيستم‌عاملهای GNU/Linux امروزه به رقيب جدی سيستم‌عاملهای انحصاری تبديل شده‌اند.

اما از سوی ديگر و حتی قبل از توروالدز، ديگرانی هم در پی ايجاد يک سيستم‌عامل آزاد و باز متن بودند. برنامه‌نويسانی در دانشگاه برکلی که تلاش آنها نهايتا به انتشار BSD سرنام عبارت Berkeley Software Distribution و نسخه‌هاي مختلف منشعب شده از آن انجاميد. سال ۱۹۷۴ دانشگاه برکلی يک نسخه سيستم‌عامل يونيکس از Bell Labs خريد و در طول سالهای بعدی همکاريهای زيادی بين اين دو در جهت بهينه‌سازی يونيکس صورت گرفت. اما سه سال بعد اختلاف بر سر توسعه پروژه به جدا شدن تحقيقات دو مرکز انجاميد و هر يک سيستم‌عامل يونيکس خود را عرضه کرد و به اين ترتيب سيستم‌عامل يونيکسی که در دانشگاه برکلی توسعه می‌يافت BSD نام گرفت. بعدها اعضای مختلف تيم توسعه برکلی دچار اختلافات ديگری با هم شدند که نتيجه آن ارائه نسخه‌های مختلفی از BSD همچون OpenBSD، FreeBSD، و NetBSD شد. هر کدام از اين سيستم‌عاملها ويژگيها و خصوصيات خاص خود را دارند که بهترين راه آشنايی با آنها مراجعه به سايت اين سيستم‌عامل‌ها می‌باشد. نقطه اشتراک آنها Unix-Base بودنشان است که البته بدليل شکايت Open Group که در حال حاضر اجازه استفاده از نام تجاری Unix را در اختيار دارد اين سيستم‌عاملها Unix-Like يا «شبه يونيکس» خوانده می‌شوند هر چند که به اعتقاد برخی بيشتر از V Unix System لايق نام يونيکس هستند.

در انتها توضيح کوتاهی درباره دليل ناميده شدن سيستم‌عاملهای Linux-Base با نام ترکيبی GNU/Linux لازم به‌نظر می‌رسد؛ همانطور که در انتهای قسمت قبل اين مقاله اشاره شد، سيستم‌عاملهای لينوکسی که امروزه توسط شرکتهای مختلف توزيع می‌شوند دارای کرنل يا هسته لينوکس و مجموعه‌ای از نرم‌افزارهای آزاد ديگر هستند. در اين سيستم‌عاملها از رابط گرافيکی کاربر (GUI) گرفته تا اديتورهای متن، کامپايلرها و نرم‌افزارهای کاربردی ديگری که با مجوز GNUGPL منتشر شده‌اند جمع‌آوری شده است. بنابراين اين سيستم‌عاملها با اينکه هسته لينوکس دارند ولی ساير اجزای آنها را نرم‌افزارهای توليد شده در پروژه GNU يا با مجوز GNUGPL تشکيل می‌دهند. اين سيستم‌عاملها هم لينوکس و هم گنو هستند و عبارت ترکيبی GNU/Linux نام‌گذاری دقيق‌تری برای آنهاست.

ممکن است اين سؤال پيش آيد که پس تفاوت توزيع‌های گوناگون GNU/Linux که توسط شرکتهای مختلف هر چند وقت يکبار با نامی خاص منتشر می‌شوند در چيست؟ پاسخ اين است که تفاوت تنها در شرکتهای مختلف توزيع‌کننده اين سيستم‌عاملهاست و بسياری از اجزای آنها به هم شبيه‌اند. ولی علاوه بر اين معمولا هر توزيعی تمرکز خود را بر موضوع يا موضوعاتی خاص قرار می‌دهد؛ يکی بدنبال پايداری است، ديگری امنيت سيستم را هدف خود قرار داده است و الی‌آخر.