به رنگ فمينيسم، با طعم جنجال
به رنگ فمينيسم، با طعم جنجال
درباره اكران نوروزي تهران
اكران نوروزي تهران امسال رنگ و بويي ديگر دارد. ديگر هم تهيه كنندگان و هم دفاتر پخش، هم سياستگزاران و هم مردم فهميده اند كه چه فصلي را با نام فصل مرده اكران پس مي زده اند.
فروش "شوكران" و "دختران انتظار" در سال 78، استقبال فراوان از "پارتي" در نوروز 79 و امتداد موفقيت "من ترانه پانزده سال دارم" همراه با بالانشيني "مزاحم" و "شام آخر" در جدول نهايي سال 80 نشان داد كه اكران نوروز مي تواند خيلي از معادله هاي فروش را بر هم ريزد. اين البته شايد به زمان طولاني اين اكران هم برگردد كه معمولا زماني حدودا سه ماهه را در بر مي گيرد.
با اين ديد است كه چهار فيلم اكران نوروزي امسال ، همگي فيلم هايي مهم هستند و البته براي نمايش در اين نوبت، رقيباني سرسخت را هم پشت سر گذاشته اند. فراموش نكنيم كه "صورتي" فريدون جيراني حتي پيش از جشنواره، اكران عيد را هدف گرفته بود و فيلم هايي نظير "گاهي به آسمان نگاه كن" و "ديوانه اي از قفس پريد" هم، خواستار حضور در جمع فيلم هاي نوروزي بودند. در ميان اين تب و تاب سرانجام چهار فيلم "خانه اي روي آب"، "واكنش پنجم"، "دنيا" و "رنگ شب" براي نمايش نوروزي، راهي پرده هاي نقره اي پايتخت شدند. فيلم هايي كه هر يك تا رسيدن به نمايش، مراحل گوناگوني را پشت سر گذاشته اند.
"خانه اي روي آب" بهمن فرمان آرا، شايد يكي از جنجالي ترين فيلم هاي اين چند سال باشد. فيلمي مهم – نه به معناي خوب – با لشكري از ستارگان قديم و جديد كه از همان زمان پيش توليد، دردسرهاي فراواني داشت. [شرح كامل اتفاقات "خانه اي روي آب"، پيش از اين و در مطلب "به بهمن فرمان آرا و خانه اي كه روي آب ساخت" نوشته بابك غفوري آذر آمده است. ]
پس از گذراندن همه آن جنجال ها، "خانه اي روي آب" حالا بر پرده است. هر چند كه باز هم در همان روز اول براي چند سانس، تمام كپي هاي فيلم از سينماهاي نمايش دهنده جمع آوري شده و هنوز هم اعتراضاتي از گوشه و كنار به گوش مي رسد. اينها جدا از جنجال چاپ فيلمنامه كامل فيلم است كه چندين فصل به شدت عجيب را در خود دارد. آغاز خوب فيلم در گيشه نشان مي دهد كه جنجال هاي اين يك ساله، به قدر كافي اثر كرده است و تماشاگر عام، حالا مي داند با چگونه فيلمي طرف خواهد بود.
"دنيا" ساخته منوچهر مصيري اكشن ساز قديمي سينماي ايران است. كارگرداني كه آخرين كارش به سال 73 باز مي گردد. "آخرين خون" نهايت سينماي جيم ايران در آن سال ها بود و با شوخي "تفنگ يا لوله بخاري"، يكي از ماندگارترين فيلم هاي اين گونه!!!
پيش از نمايش فيلم در جشنواره، خيلي ها فكر مي كردند "دنيا" تنها رنگ عوض كردني براي مد روز شدن است اما آنها كه از پشت صحنه كار خبر داشتند، مي دانستند كه كار اصلي را در پشت صحنه، مزيناني تهيه كننده به همراه هديه تهراني و محمدرضا شريفي نياي بازيگر انجام داده اند. [يادداشت نگارنده / در حاشيه دنيا / شماره 37 نشريه سينماي نو]. با آن پيش داوري اوليه بود كه خيلي ها، با ديدن دنيا شوكه شدند و چندين نويسنده نامدار سينمايي، "دنيا" را ميان سه فيلم برگزيده جشنواره اي شان جا دادند. "دنيا" فيلمي بي تعارف، ساده، صريح و حرفه اي است كه در روزگار كليشه اي شدن كلمه جسارت، هنوز هم مي توان آن را جسورانه ناميد.
"واكنش پنجم" امتداد سينماي مردستيز تهمينه ميلاني است. اثري ابتر و به دور از قواعد سينما در نيمه نخست كه ساختار بخش دوم، باعث مي شود خيلي ها ميزگردهاي ابتدايي فيلم را فراموش كنند. نكته جالب اينجا است كه خيلي از خرده گيران به "اعتراض" مسعود كيميايي كه بحث هاي فيلم را خروج از قواعد فيلمسازي مي دانستند، اين بار به شدت از ميزگردهاي شبه فمينيستي خانم ميلاني دفاع مي كنند. "واكنش پنجم" ميدان جنگي است كه گويا تا اصلاح نسل شدن مردان، ميلاني از آن بيرون نخواهد آمد. به قول امير پوريا در دنياي تصوير شماره نوروز "فيلم دارد همان نظام بي قانون و زورگويي را كه خودش عقيده دارد در روابط اجتماعي حاكم است، تاييد مي كند و فقط مدعي است كه بايد جاي زن و مرد را با هم عوض كرد..."
حكايت "رنگ شب" اما، حكايت عجيب تري نسبت به داستان همتايان نوروزي اش است. فيلم متعلق به جشنواره نوزهم يعني سال 1378 است. نخستين اثر "سريال كيلري" ايران به معناي واقعي كلمه با ساختاري دو پاره كه حداقل در پاره اول بسيار خوش ساخت است. تماشاگران جشنواره اي هيچ گاه حذف هاي نمايش به نمايش فيلم در جشنواره را از ياد نخواهند برد. حالا فيلم به طور كامل تدوين مجدد شده و آنچه بر پرده رفته، مطمئنا آن فيلم عجيب محمد علي سجادي نيست، بلكه سايه اي از "رنگ شب" 78 است.
فيلم يك بازي درخشان از فريبرز عرب نيا و يك فيلمبرداري عالي (خصوصا در نيمه اول فيلم) از حسين ملكي دارد. تجربه متفاوت سجادي هر چند حالا شايد كمي كهنه به نظر برسد اما اگر در جاي خودش به نمايش در مي آمد، مطمئنا اتفاقي متفاوت براي سينماي ايران بود.
نوروز 1382 نوروزي سينمايي است. زماني كه هر سليقه اي مي تواند از ميان اين چهار فيلم (والبته "اينك آخرالزمان" فرانسيس فوردكاپولا) فيلمي باب طبع خود بيابد. اكراني به رنگ فمينيسم و با طعم جنجال...
