سيزدهمين سلحشور؛ هياهوي بسيار براي ...

شايد خود جان مك تيرنان هم فكر نمي كرد كه ممكن باشد روزي يكي از فيلم هاي متوسطش تبديل به نقطه عطفي در تاريخ سينماي يك كشور شود.

“سيزدهمين سلحشور” به دليل نمايش در گروه فيلم هاي سينمايي تجاري خارجي تبديل به يك اتفاق در سينماي ما شده است كه اگر نه، فيلم مك تيرنان و مايكل كرايتون نه تنها فيلم چندان مهمي براي سينماي ما نيست كه در حيطه سينمايي خودش هم كاري دست چندم تلقي مي شود. فيلمي كه در همان زمان نمايش اصلي هم، با يكي دو سالي تاخير بر پرده رفت و شكست تجاري سختي را هم پذيرفت.

فيلم هاي افسانه اي/ حادثه اي هاليوود هميشه كارهاي پرطرفداري بوده اند. از كارهاي قديمي دهه چهل و پنجاه با آن جلوه هاي ويژه پيش پاافتاده گرفته تا فيلمي چون "نفرين مرواريد سياه" كه قرار است تا چند هفته ديگر نمايش جهاني اش را آغاز كند، هيچ وقت تماشاگران و مخاطبان عام از اين نوع سينما، روي برنگردانده اند. “سيزدهمين سلحشور” هم به همين علت فيلمي است كاملا شكل گرفته بر قواعد ژانر. فيلمي حرفه اي و خوش ساخت اما كم بنيه.

رمان مرده خواران مايكل كرايتون يكي از پرفروش ترين آثار اين نويسنده است. كتابي كه برخلاف ديگر نوشته هاي او فضايي نه در آينده و حال، كه در گذشته دارد و نوع روايتش هم بر بيوگرافي استوار است. احمد بن فضلان يك عرب است كه پس از فاش شدن رابطه اش با يكي از زنان دربار توسط پادشاه به سرزمين هاي شمالي تبعيد مي شود. او كه از ميان اعراب و از مهد فرهنگ مي آيد به اسكانديناوي مي رود. به ميان قومي وحشي كه نوع روابطشان به هيچ وجه براي احمد قابل درك نيست. هر چه كتاب در درآوردن حس و حال وحشي گري اين قبايل شمالي موفق است، فيلم كاملا در سطح مي ماند و جز مروري كوتاه همراه با نريشن هايي گذري نمي تواند در معرفي فضا و شخصيت ها كاري از پيش برد. حادثه پردازي ها، درام گاه عاشقانه و فراز و فرودهاي داستان هم در كتاب بهتر از فيلم جواب داده... به عبارت بهتر هر چه كرايتون سعي كرده رمانش از سطح به عمق حركت كند، فيلم يكسره سعي در معكوس كردن اين گرايش دارد. يعني سعي مي كند تمام ريزه كاري ها و اجزا كتاب را بگيرد و صرفا خلاصه اي تصويري شده تحويل دهد.

"سيزدهمين سلحشور" يكي از پروژه هاي بزرگ سال هاي اخير هاليوود بود. فيلمي كه با گروهي عظيم در فضاهايي واقعي – و نه دكورهاي هاليوودي – ساخته شد و هزينه هاي فراواني را در بر داشت اما در زمان نمايش، بيشتر "هياهوي بسيار براي هيچ" لقب گرفت تا چيزي ديگر.

با همه اين تعريف ها اما، فيلم از يك منظر قابل توجه است و احتمالا همين موضوع بوده كه دوستان را هم به خريد و پخش فيلم راضي كرده... “سيزدهمين سلحشور” مثبت ترين و بهترين تصويري است كه هاليوود تاكنون از اعراب و مسلمانان ارائه داده است. در اين فيلم است كه هاليوود براي نخستين بار اعتراف مي كند كه مسلمانان صاحب تمدني باشكوه بوده اند و مهد فرهنگ را هم اول آنها ساخته اند نه هيچ كس ديگر.

فيلم حان مك تيرنان و البته مايكل كرايتون يك فيلم كاملا سرگرم كننده از كارخانه رويا سازي است. فيلمي كه قرار است سرگرم كند و در تمام مدت، همين سعي را دارد - و انصافا هم در خيلي از لحظات، چنين مي كند - اما فيلم، دقيقا از همان دسته آثاري است كه با پايانش تماشاگر فقط مي تواند از خود بپرسد: "خب، كه چه؟"