گنبد سلطانیه:مقبره ای شاهانه
جاهای مختلف که میری، توی فضاهای مختلف که قرار می گیری، فرقی نمی کنه باغ باشه، کاخ باشه یا مسجد. ولی هرکدوم یه حسی دارن. یه حس منحصر به فرد. یه مدت که اونجا باشی فکر می کنی این در و دیوارها کم کم با آدم حرف می زنن. هر جایی باشه فرقی نمی کنه ولی همشون یه شخصیت خاص و منحصر به فرد برای خوذشون دارن. درست مثل ما آدم ها...یکی مغرور وپرجذبه، یکی مهربون و آروم، یکی آزاد و رها..
گنبد سلطانیه رو که از دورمی بینی ناخودآگاه مبهوت می شی...
ایخانان، حاکمان مقتدر مغول بیش از آنکه به واسطه وسعت قلمروهای خود شناخته شده باشند، به سبب شاهکارهایشان در معماری و هنر تزئینی است که معروفند.
سلطان محمد خدابنده پس از رسیدن به سلطنت تصمیم می گیرد که شهرسلطانیه را به مرکز حکومت خود تبدیل کند. نقطه مرکزی شهر مقبره سلطان محمد(الجایتو) بوده است که در بدو سلطنت خود به ساختن مقبره خویش پرداخت. او در این زمان یعنی اوایل قرن 14 م. از طریقه سنی به فرقه شیعه تغییر مذهب داد. می گویند:
"سلطان شبی در نهایت عصبانیت همسر خود را سه طلاقه می کند. صبح از کرده خود پشیمان می شود ولی برای او هیچ راهی باقی نمانده است. تمام فقها می گویند دیگر هیچ راهی برای برگشت وجود ندارد.
در این بین یکی می گوید یکی از فقهای شیعه است که شاید بتواند به تو کمکی بکند. این فقیه شیعه کسی جز علامه حلی جوان نبوده است. این جوان نابغه را خدمت سلطان می برند. سلطان جریان را تعریف می کند. علامه می پرسد آیا شما هنگامی که همسر خود را طلاق دادید دو شاهد عادل در آنجا حضور داشت، سلطان جواب منفی می دهد. علامه حلی می گوید پس این طلاق شما اعتباری ندارد و هنوز هم می توانید همسر خود را داشته باشید...
و سلطان شیعه میشود!"
مقبره الجایتو بنایی هشت ضلعی است که با گنبد نیم دایره ای به ارتفاع 54 متر سر به آسمان کشیده است. کاشی های آبی روشنی به زیبایی و استحکام روی آن را پوشانده اند و هر کدام از هشت ضلع آن را مناره های منقوش آبی رنگی دارد که گنبد را همچون نگینی در بر گرفته است.
در اینجا فضا وسیع و شاهانه است. تمام اجزا در وحدت و عظمتی آرام ترکیب گردیده اند. گنبد با وجود حجم زیادش، سبک و با روح به نظر می رسد و مانند طاق آسمان محکم است.
تزئینات داخل بنا فوق العاده هستند، آجرهای طلائی و گچ بری های بی نظیر.
کاشیهای نقاشی شده و گل یاقوتی، زنگاری، آبی تند و طلایی روی زمینه ای روشن....
سلطان محمد بعد از اینکه شیعه شد به زیارت مرقد مقدس امام علی و حسین در عراق رفت و به فکر افتاد که جسد آنان را به سلطانیه منتقل کند. با این عمل شهر او زیارتگاه شیعیان می گردید. مقبره مجلل خود او آرامگاه مناسبی برای شهدا و ائمه به شمار می رفت و تزئینات داخلی آن با در نظر گرفتن این منظور ساخته شده بود ولی این نقشه جاه طلبانه هرگز جامه عمل نپوشید. الجایتو در اواخر عمر خود به فرقه سنت بر گشت و بالاخره در قبر خود به خاک سرده شد.
در مقبره در همه جا ساختار و تزئینات یکپارچه است، مقیاس شاهانه، نسبتها هماهنگ، رنگها غنی و درخشان همگی در یک تعادل کامل ترکیب شده و به بنا ظاهری یگانه بخشیده است. از هر جهت یک شاهکار است.
در اینجا عظمت و آرامش هم تحقیر و هم تحسین می شود، در اینجا انسان هم کوچک و هم بزرگ می شود...
"کاخی عظیم تر از کوه ،درخشان چون ستارگان، به پهنای عالم و سر بر افراشته بر آسمان"
