از خاک به خاک
مکان: تبریز، کنار مسجد کبود
زمان: بهار سال 78
عده ای تصمیم به ساخت پاساژی تجاری در کنار مسجد کبود دارند. بعد از گود برداری و رسیدن به عمق 6 متری از سطح خیابان، خاک برداری متوقف می شود. آثاری مبنی بر تاریخی بودن محل پیدا شده است. باستان شناسان در عمق 7 تا 8 متری زمین گورستانی عظیم را کشف می کنند...
پشت مسجد کبود بقایای ساختمانی نیمه ساخته باقی مانده است. پی ها و تل های خاک که در مساحتی بزرگ تنها چیزی است که با چشم دیده می شود. ولی آن پشت اتاقک کوچکی ساخته اند که قفلی به در دارد و نگهبانی از آن مراقبت می کند. و درون آن قدمتی سه هزار ساله خفته است.
شهرداری تبریز به ما اجازه بازدید از محل را می دهد. در اتاقک آجری باز می شود. بجز تاریکی چیزی دیده نمی شود. اما مدتی بعد که چشمها به تاریکی عادت کرد صحنه ای دیدیم که تا آن روز هیچکدام نظیرش را ندیده بودیم. اسکلت هایی خفته در دل خاک.
هزاره اول قبل از میلاد، سه هزار سال پیش ، عصر آهن سوم...
بزرگی و وسعت قبرستان نشان از اجتماع بزرگ مردم دارد. آب و هوای خوب منطقه سبب شده بود جامعه ای بزرگ در محل کنونی تبریز تشکیل شود.
مردمی که اعتقاد به زندگی پس از مرگ داشتند. اجسادی که با پاهای جمع شده و به شکل جنین دفن می شده اند. مردها به پهلوی راست و زنها به پهلوی چپ، همراه با زیور آلات و یا لوازم جنگی خود به خاک سپرده می شدند.
کنار آنها غذا و آب می گذاشتند تا مردگان بتوانند بلافاصله بعد از مرگ زندگی ابدی خود را آغاز کنند.
اسکلت های کشف شده در این مجموعه حدود 40 اسکلت هستند که همگی آنها به طرزی باور نکردنی سالم مانده اند. دلیل آن آبرفتی بودن خاک محل است که هیچ گونه آهکی در خود ندارد و مطلقاً به اجساد هوا نرسیده است.
در میان استخوان ها با احتیاط قدم بر می داریم. هیچکس جرات شکستن سکوت را ندارد.
درست کنار ما اجسادی خفته اند که از آنها فقط در کتاب ها خوانده بودیم. با پاهای جمع شده درست همان طور که روزی به دنیا آمده بودند. زندگی و مرگ. آنقدر نزدیک به هم. فاصله ای در حد یک نفس. از خاک به خاک...