آرش خاکپور
zhimarash@music4iran.com

فکر می کنم اکثر ما تن تن رو می شناسیم و "ماجراهای تن تن و میلو" رو حداقل یک بار خوندیم. کتابهای بزرگ و زیبایی که با چاپ و ترجمه عالی حدود 30 سال قبل برای اولین بار توسط انتشارات یونیورسال وارد بازار کتاب شد و به سرعت جای خودش در بین خانواده های ایرانی باز کرد. ولی متاسفانه بعد از انقلاب چاپ سری کتابهای تن تن متوقف شد تا 2,3 سال قبل, که سری داستانهای تن تن و میلو دوباره اجازه چاپ يافت و چند انتشاراتي مختلف از جمله نشر تاريخ و فرهنگ, انتشارات زرين و رايحه انديشه اقدام به چاپ اين سری كتاب ها کردند.

کیفیت کتابهای جدید هیچوقت به خوبی سابق نشد چه از لحاظ کیفیت کاغذ و چاپ و چه از لحاظ ترجمه. کتابهای قدیمی ترجمه از اصل کتاب به زبان فرانسوی بود ولی سری جدید از نسخه انگلیسی تن تن ترجمه شده برای همین بعضی از اسامی تغییر کرد, مثلا : ميلو به برفي و تورنسل به كلكولوس و دوپونت به تامسون و تامپسون ... غيره تبديل شد! (در ترجمه جدید قسمتی از فحش های کاپتان هادوک (که به اعتقاد من یکی از نقاط قوت سری کتابهای تن تن بود) حذف شده و "لوچ لوموند" (ویسکی مورد علاقه هادوک) به نوشیدنی تبدیل شد !! و . . . )

اما تن تن چطوری متولد شد ؟

هرژه, خالق تن تن که اسم اصلیش "Grorges Remi" در بیست و دوم می 1907 در بروکسل بلژیک متولد شد. او که از بچگی به نقاشی علاقه زیادی داشت و همیشه در دفتر مشقش با مداد نقاشی می کشید، در 13 سالگی به مدرسه "Saint –Boniface" میره. ولی زود از درس مدرسه خسته میشه و علاقه زیادی به درس نشون نمی ده . هرژه در سال بعد عضو گروه پیشاهنگی مدرسش میشه و اولین نقاشیهاش در مجله مدرسه (Jamais assez) چاپ میشه و انقدر پیشرفت می کنه که در 2 سال بعد نقاشی هاش در ماهنامه پیشاهنگی کل بلژیک (Le Boy-scout belge) چاپ می شه. و در همین سالهاست (1924) که اسم مستعار هرژه رو برای خودش انتخاب میکنه و زیر تمام نقاشی هاش امضای هرژه (R.G.) می زاره.(R حرف اول Remi و G حرف اول George که با تلفظ فرانسوی, هرژه تلفظ می شه.)

هرژه در سال 1925 همزمان با تمام شدن درسش , به عنوان کارمند بخش اشتراک در روزنامه کاتولیکی Le Vingtieme Siecle" " استخدام می شه. هرژه در این مدت, هنوز هم برای ماهنامه پیشاهنگی "Le Boy-scout belge" تصویرگری می کرد و اولین بار شخصیت "Totor" (که بعدها تن تن از همین شخصیت شکل می گیره) در سال 1926 در همین مجله خلق می کنه. (جالب اینجاست که هرژه اسم میلو رو هم, از اسم دوست دختر دوران کودکیش Marie-Louise گرفته.)

در ,1927 هرژه 1 سال به سربازی می ره و وقتی به بروکسل بر می گرده به عنوان سردبیر هفته نامه کودکان "Le Petit Vingtieme" به کارش ادامه می ده. ( که ضمیمه روزنامه " Le Vingtieme Siecle " بوده و هر 5 شنبه منتشر می شده). و اولین شماره مجله رو در اول نوامبر 1928 بیرون می ده.

تن تن برای اولین بار در همین مجله (به صورت سیاه و سفید) در 10 ژانویه 1929 متولد میشه و اولین داستان تن تن, تن تن در سرزمین شوراها, شکل می گیره.

محبوبیت تن تن و میلو طوری بود که كه از همون روزهاى اول ، وقتی داستان تن تن چاپ ميشد تيراژ روزنامه چندين برابر مي شد.
و بعدها کار به جایی کشید که بعد از هر ماجرا در بلژيك کلی برنامه راه مىانداختند. مثلا بعد از پایان داستان تن تن در شوروى، مراسمى تدارك ديدند و به مردم گفتند كه تن تن فلان روز داره از شوروى برمىگرده و هر كس دوست داره تن تن رو ببينه بياد ايستگاه قطار. يه هنرپيشه اى رو مثل تن تن درستش ميكردن و در روز موعود مياوردنش ايستگاه و مردم خيلى زيادى هم براى استقبال و ديدن تن تن ميومدن.

عکسهای پایین مربوط به بازگشت تن تن از شوروی هست:

هرژه براى اينكه داستان رو پر هيجان كنه و خواننده ها رو براى هفته آينده مشتاق تر كنه هر دفعه سعى مي كرد تن تن رو تو يه شرايط وخيم و خطرناكى قرار بده . . . جالب اينجاست كه خيلى وقت ها حتى به فكر اينكه حالا چطورى تن تن رو از اين اوضاع نجات بده هم نبود و در عرض اون يك هفته يا شب آخر به بیچارگی میفتاد تا يه راه حلى براى نجات تن تن پيدا كنه !

اگر به تن تن های اولیه نگاه کنیم, می بینیم که نقاشی های هرژه در ابتدا خیلی نپخته و ضعیف بوده و بعد از اينكه نقاشيش كاملا پيشرفت می کنه تصميم می گیره برگرده و تمام داستانهاى تن تنى رو كه در اوايل كارش كشيده بوده رو از اول بكشه. براى همين هست كه هرژه در تمام طول زندگیش فقط 23 داستان كامل رو خلق می کنه. چون مقدار زيادى از وقتش صرف بازسازى و دوباره كشيدن تن تن هايى می شه كه سالها پيش يه بار كشيده بود وگرنه تمام تن تن هاى قبل از گل آبى, نقاشى ابتدایی داشتن. (اگه دقت کرده باشین نقاشى گل آبی يه مقدار بچگانه است و با بقيه داستانهاى تن تن فرق داره. دليلش هم اينه كه اين داستان مال زمانی كه نقاشى هرژه نه اونقدر پخته شده بوده و نه به بدی سالهای قبل بوده. براى همين هرژه اين داستان رو هيچوقت بازسازى نمی کنه چون به نظرش كيفيتش اونقدر خوب بود كه ارزش دوباره کشیدن رو نداشت. تنها كارى كه كرد, رنگ كردن نسخه سياه و سفيد اصلی بود.)



یک سال بعد از چاپ اولین شماره تن تن در هفته نامه "Le Petit Vingtieme " "تن تن در سرزمین شوراها" به صورت کتاب منتشر میشه. بيشتر این داستان توسط سردبير روزنامه كه يك كشيك دوآتشه و سخت مخالف با كمونيسم بود به هرژه ديكته ميشد. منبع ديگری كه هرژه براى اين كتاب استفاده مي كرد, كتاب Moscou sans voiles بود كه اونم شديدا ضد شوروى بود به این خاطر اين داستان پر از تبليغ منفى علیه شوروى بود.

هرژه در سال 1932 با Germaine Kieckens ازدواج می کنه.

2 سال بعد, انتشاراتی"Casterman Publoshing House " ناشر اختصاصی ماجراهای تن تن و میلو میشه. در همین دوران بود که یه اتفاق خیلی مهم در زندگی هرژه میفته و اون آشنایی با یک جوون چینی به اسم چانگ چنگ چن هست. که بعدها صمیمی ترین دوست هرژه میشه و در دو تا از کتابهای تن تن, نقش یه پسره چینی به اسم چنگ, که دوست تن تن بود رو بازی می کنه. (گل آبی (پنجمین کتاب) و تن تن در تبت (بیستمین ماجرای کتاب تن تن)).

چنگ, بيشتر اطلاعات هرژه رو زمانی كه داشت کتاب "گل آبى" رو مينوشت در اختيارش میگذاره و واقعا چشم و گوششو در رابطه با چين و مسايل سياسىاش باز می کنه. چنگ نقش خيلى مهمى در رشد تن تن ایفا می کنه, چون "گل آبى" اولين داستان جدى و مهم تن تن بود و تا قبل از گل آبی داستانهاى تن تن خيلى خام و بچگانه بود ... نگاه كنين به "تن تن در شوروى" يا "تن تن در كنگو" .( البته در سالهای بعد, چنگ ناگهان برای چند سال غيبش ميزنه (می ره چین) و هرژه هم كه سخت مي خواسته از حال دوستش با خبر بشه و اونو دوباره ببينه تصميم ميگيره داستان "تن تن در تبت" رو بنويسه (كه خيلى ها عقيده دارن برجسته ترين اثر هرژه هستش) كه در اون تن تن خواب ميبينه "چنگ" تو يه حادثه هواپيمايى سقوط كرده و ميره تبت دنبالش. هرژه اميدوار بود كه با توجه به محبوبيتى كه تن تن تو دنيا داره "چنگ‌" واقعى اين داستان رو بخونه و به هرژه اطلاع بده كه كجا هست. همين اتفاق هم ميفته و اين دو دوست بعد از ساليان سال دوباره همديگه رو ملاقات ميكنن. و چنگ به هرژه که در آن زمان وضع روحی خوبی نداشته, کمک زیادی میکنه ).



ازین زمان به بعده که هرژه ,به اهمیت تن تن پی میبره و کارش رو جدی تر می گیره. به خصوص وقتی با استقبال چینی ها از کتاب گل آبی مواجه میشه و در همون سالهاست که (1939) همسر Chiang Kai-Shek هرژه رو به چین دعوت میکنه که مصادف با جنگ جهانی دوم میشه و سفر هرژه به چین منتفی می شه.

یک سال بعد از شروع جنگ, در دهم می 1940 , کشور بلژیک به اشغال نیروهای آلمان در میاد. و روزنامه Le Vingtieme Siecle تعطیل میشه. در این زمان هرژه مشغول نوشتن نهمین کتابش به اسم "تن تن در سرزمین طلای سیاه" بوده, ولی به دلیل تعطیلی روزنامه, این کتاب رو 8 سال بعد چاپ می کنه (پانزدهمین کتاب تن تن). و به جای آن, داستان "خرچنگ پنجه طلایی" رو در روزنامه "Le Soir" که روزنامه ای زیر نظر آلمانها بود شروع می کنه.

پس هرژه تا سال 1940 داستانهای فرار از شوروی (1930) - تن تن در کنگو (1931) - تن تن در آمریکا (1932) - سیگارهای فرعون (1934) – گل آبی (1936) - گوش شکسته (1937) - جزیره سیاه (1938)- عصای اسرار آمیز (1939), رو به ترتیب منتشر کرده بود.

فعالیت هرژه در این سالها خیلی زیاد میشه, مهمترین کارش دوباره سازی3 داستان از 4 تن تن اولی بود. ( سفر به کنگو- سفر به آمریکا و سیگارهای فرعون) . اولین کتاب تن تن, "تن تن در شوروی" هیچ وقت بوسیله هرژه, رنگی و دوباره کشی نشد, برای همین , نسخه اصل این کتاب بسیار کمیابه. هرژه این کار رو به سفارش ناشر اختصاصیش "Casterman Publoshing House" انجام میده و ازین سال به بعده که تمام تن تن ها, بصورت رنگی و در 64 صفحه, یکی پس از دیگری منتشر می شن.

البته طی بازسازی تن تن, هرژه بعضی قسمتها رو تغییر میده , مثلا: در کتاب سفر به آمریکا چهره تمام سیاه پوستان رو سفید می کنه ( به دلیل سفارش انتشاراتی طرف قرار داد در امريكا) یا اینکه در کتاب خرچنگ پنجه طلایی , صحنه هايي كه هادوك مشروب را مستقيما از بطري مي خورد رو حذف می کنه. (اين اصلاح نيز به سفارش شركت انتشاراتي طرف قرارداد در آمريكا صورت گرفت.)

در سوم سپتامبر 1944همزمان با ترک آلمانها از بلژیک و پایان جنگ, هرژه به کار خود در روزنامه "Le Soir" پایان می ده. در اون سالها خیلی از مردم بلژیک, به دلیل ادامه دادن ماجراهای تن تن در روزنامه ای زیر نظر نازی ها, هرژه رو سرزنش میکردن, که این بدرفتاری باعث بوجود آمدن مشکلاتی برای هرژه می شه .

در بیست و ششم سپتامبر سال 1946 Raymond Leblanc (از مبارزان جبهه مقاومت فرانسه ), اولین هفته نامه تمام رنگی تن تن رو منتشر میکنه و تا زمان مرگ هرژه هر هفته مجله چاپ می شده.

در سال 1950, هرژه برای نوشتن یکی از داستانهای تن تن (هدف کره ماه) به فکر باز کردن یک استودیو شخصی میفته و در همین سال استودیو هرژه بازگشایی میشه.

هرژه هنرمندهاى زيادى رو استخدام میکنه و جوری پرورش میده که, هر كدوم دركشيدن يه چيزى متخصص میشن. مثلا: يكى فقط ماشین ها رو میکشید و دیگری ساختمون ها رو , و .... . البته هنوز خوده هرژه پلانهاى اصلى و شخصيت ها رو مي كشيده.

در طی این سالها, کتابهای خرچنگ پنجه طلایی (1941) – ستاره اسرار آمیز (1942) – اسرار اسب شاخدار (1943) - گنجهای راکهام (1944)- هفت گوی بلورین (1948) – معبد خورشید (1949) – تن تن در سرزمین طلای سیاه (1950), منتشر شده بود.

و دو داستان "هدف کره ماه" و "روی ماه قدم گذاشتیم" , که شانزدهمین و هفدهمین داستان از ماجراهای تن تن هست, 16 سال قبل از اولین سفر انسان به ماه, در سال 1953 و 1954 منتشر می شه. , هرژه برای نوشتن این داستان وقت زیادی رو صرف تحقیق میکنه و از ریزترین جزئیات علمی نمی گذره .

دو کتاب ماجرای تورنسل (1956) و انبار زغال سنگ (1958), رو در شرایط روحی بدی می نویسه .

سالها هرژه کابوسهای وحشتناکی میدیده و این خوابها رو در داستانهای تن تن هم منعکس می کرده. در این زمان به چنگ که صمیمی ترین دوستش بود و ناگهان غیب شده بود خیلی احتیاج داشته برای همین تصميم مي گيره داستان "تن تن در تبت" رو بنويسه (كه خيلى ها عقيده دارن برجسته ترين اثر هرژه هستش) كه در اون تن تن خواب مي بينه "چنگ" تو يه حادثه هواپيمايى سقوط كرده و مي ره تبت دنبالش. هرژه اميدوار بود كه با توجه به محبوبيتى كه تن تن تو دنيا داره "چنگ‌" واقعى اين داستان رو بخونه و به هرژه اطلاع بده كه كجا هست. همين اتفاق هم ميفته و اين دو دوست بعد از ساليان سال دوباره همديگه رو ملاقات ميكنن. و چنگ به وضع روحی هرژه کمک زیادی می کنه.

در سال 1960 هرژه از همسرش جدا میشه (البته 8 سال بعد با خانمی به نام, "Fanny Valmynck" ازدواج می کنه.) .در همین سال اولين فيلم سينمايي تن تن با حضور جان پیر تالبوت (در نقش تن تن) ساخته می شه , عنوان اين فيلم "راز گوسفند طلايي" بود كه به صورت رنگي و به زبان آلماني ساخته میشه.. فيلم دوم تن تن , "تن تن و پرتغال آبي" , در سال 1946 به پایان میرسه, که كتاب سناريوي اين فيلم سالها پیش در ايران نيز منتشر شده.

1969 تلويزيون بلژيك كارتون بلندي بر اساس داستان معبد خورشيد ساخت. اين كارتون در ايران نيز دوبله و پخش شد. يكي ديگر از كارتون هاي تن تن كه كتاب آن در ايران چاپ شد, داستان "تن تن و درياچه كوسه ها" مي باشد . در دهه نود تلوزيون بلژيك مجموعه كاملي از كارتون تمام داستانهاي تن تن ارائه کرد كه چند سال پيش از شبكه اول سيما پخش شد. (يك سال بعد از مرگ هرژه, استيون اسپيلبرگ حق ساخت يك فيلم سينمايي بر اساس ماجراهاي تن تن و میلو رو خريداري کرد, ولی تا کنون اقدام به ساخت این فیلم نکرده.)

در سال 1976 فیلم مستندی از زندگی هرژه روی پرده سینماها می ره و 29 سپتامبر همون سال, به پاس 50 سال خدمات هنری هرژه, مجسمه برنزی تن تن و میلو در بروکسل پرده برداری میشه و چند سال بعد, انجمن اختر شناسی بلژیک, به مناسبت 75 سال تولد هرژه (1982), سیاره ای بین مریخ و مشتری رو به نام هرژه نامگذاری میکنه.

وضعیت افسردگی هرژه طی سالهای آخر زندگی هیچ وقت مساعد نمی شه, و فاصله بين در اومدن داستانهاى جديد تن تن بيشتر و بيشتر ميشده. طی این مدت فقط 3 کتاب رو تموم میکنه جواهرات کاستافیوره (1963) – پرواز شماره 714 (1968) و تن تن و پیکاروها.

افسردگی به جایی میرسه که اواخر عمرش شديدا از تن تن زده می شه .حتى در يه مرحله, از شخصيتى كه خلق كرده بود تنفر پيدا می کنه!! از فرط فشارى كه تن تن يك عمر روش گذاشته بود, گفته ميشه كه گاهى نقاشىهايى مىكشید كه به نوعى تنفرشو از تن تن بروز بده و عقده اش رو خالى كنه، اين يكى از اون نقاشى هاست كه تن تن رو به صورت ارباب و هرژه رو به شكل برده تن تن نشون ميده.

یا اینکه در کتابهای آخر, تن تن كه همیشه شلوارهای گشاد به پا داشت, ناگهان شروع به پوشيدن شلوار جين می کنه و سوار موتور میشه. در جایی دیگه برای اذیت کردن هادوک (پیکارو ها), هادوک رو از خوردن ویسکی محروم میکنه.

و بالاخره هرژه در سوم مارچ 1983 از دنیا میره. و آخرین کتابش " تن تن و آلفا آرت" نیمه تمام رها میشه و چون بنابر وصیتش , کسی نباید داستانهای تن تن رو ادامه بده, بنابراین استودیو هرژه به بنیاد هرژه تغییر نام پیدا میکنه.

دو تا از آخرین عکسهای هرژه :

تن تن و آلفا آرت:

این هم داستان زندگی هنرمندی که خيلی ها از بچگی تا حالا با داستانهاش زندگی میکنن.