بازخوانی وضعيت پناهندگان افغانی درايران
بازگشت به کشوری که دوستش ندارند
دوست ندارم به کابل برگردم. زندگی من در ايران است. اينجا به دنيا آمده ام و بزرگ شده
ام. کابل هيچ چيز ندارد. حتی آب آشاميدنی شهر تصفيه نشده است …
عبدالرزاق با لهجه شيرين اصفهانيش نسبت به اجرای طرح بازگشت پناهندگان افغانی اعتراض دارد. 21 ساله است و دانشجوی رشته مهندسی عمران دانشگاه تهران. خانواده اش در اصفهان زندگی می کنند. می گويد: 5 خواهر و برادر کوچکتر از خودم دارم که همه آنها به مدرسه می روند؛ اگر بخواهيم به کابل برويم، درسشان چه می شود؟ مدرسه های آنجا با ايران قابل مقايسه نيست.
بعد از اينکه دولت موقت افغانستان تشکيل شد، طرح بازگشت افغانها در دستور کار وزارت کشور ايران قرار گرفت. در حال حاضر يازده مرکز ثبت نام برای بازگشت داوطلبانه در شهرهای تهران، ورامين، مشهد، زاهدان، زابل، اصفهان، شيراز، يزد، قم، کرمان و اراک برپا شده اند که به افغانها برای سفرشان کمک می کنند.
دستيار روابط عمومی دفتر کميساريای عالی پناهندگان سازمان مل متحد در تهران اعتقاد دارد که افغانی ها بايد برگردند و کشورشان را به دست خود بسازند. اما بسياری از تحصيلکردگان افغانی در ايران با اينکه نام شهرهای کشور خودشان را بلد نيستند، جغرافی ايران را از حفظ دارند.
محمد نوری، می گويد: در سال 2003 کمک سازمان ملل به پناهندگان در ايران به همان ميزان سال 2002 است. در سال 2004 اين رقم 40 درصد کم می شود و در 2005 به صفر می رسد. چون جامعه جهانی، افغانستان و عراق را دارای ثبات نسبی می داند و بر اين اساس بحث پناهندگی آنها در کشوری مثل ايران منتفی می شود. اگر پناهندگان نخواهند به کشورشان برگردند، حکم مهاجر را پيدا می کنند.
آرزو، دانشجوی افغانی ديگری است که اتفاقا خيلی دوست دارد به کشورش برگردد. او معتقد است: دليل اينکه بازگشت از ايران نسبت به پاکستان کندتر است، برخورد مناسبتر ايرانیهاست. شما ما را در ميان خود پذيرفتيد. ما در شهرها ميان خود شما زندگی می کنيم درحاليکه هموطنان ما در پاکستان در اردوگاههای وحشتناکی ساکن بودند. معلوم است که آنها دوست دارند زودتر بهکشور خودشان برگردند.
آرزو از خانواده اش که به تازگی به شهرشان، هرات، برگشته اند، شنيده است وضعيت اشتغال در افغانستان بسيار نامناسب است: امکانات کار صفر است. چه کار دولتی داشته باشی و چه بخواهی در شرکتهای خصوصی کار کنی، حداکثر مزدی که می گيری بين 100 تا 120 دلار است. حتی اگر رئيس باشی و مدير. اما اگر مثل من کامپيوتر و زبان انگليسی بدانی، می توانی در وزارت امور خارجه با حقوق خيلی مناسب، درحد 600 دلار در ماه استخدام شوی.
يکی از خواهران آرزو در دانشگاه آزاد درس می خوانده که انصراف داده و به کشورش برگشته است. می خواهد آنجا معلمی کند. آرزو می گويد: افغانستان پس از بازگشت هموطنان، به معلم خيلی احتياج دارد. ولی قبل از آن بايد ساخته شود. آب آشاميدنی افغانستان از چاه است، غذا به اندازه کافی وجود ندارد و خانه ها همه ويرانه هستند.
20 ژوئن( 30 خرداد )، روز جهانی پناهنده
مجتمع فرهنگی وزارت کار و امور اجتماعی. تعداد زيادی افغانهای خوشپوش و با کلاس به اضافه عراقيهای خوش برخورد. در اين سالن نمی توانی تشخيص دهی چه کسی افغان است ، چه کسی عراقی است و ايرانيها کدامها هستند. همه به هم شبيهند.
امسال شعار روز جهانی پناهنده اين است: جوانان پناهنده، آينده سازان فردا.
مراسم اين روز را در تهران، انجمن حمايت از زنان و کودکان پناهنده، انجمن دوستی ايران و افغانستان، کميساريای سازمان ملل در امور پناهندگان، کميته کمک رسانی به پناهندگان عراقی و دانشجويان افغان مقيم تهران برگزار کردند.
بر اساس تعريف ارائه شده از پناهنده در کنوانسيون 1951 ژنو، مربوط به وضع پناهندگان، " پناهنده فردی است که به علت ترس موجه از اينکه به علل مربوط به نژاد يا مذهب يا مليت يا عضويت در بعضی گروههای اجتماعی يا داشتن عقايد سياسی تحت شکنجه قرار گيرد، در خارج از کشور محل سکونت خود بسر می برد و نمی تواند يا به علت ترس مذکور نمی خواهد خود را تحت حمايت آن کشور قرار دهد. "
کميساريای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان تخمين زده است بيش از 20 ميليون پناهنده و آواره در سراسر جهان وجود دارد و در اين ميان ايران با ميزبانی از قريب به 2 ميليون پناهنده يکی از بزرگترين کشورهای پناهنده پذير به حساب می آيد.
کوفی عنان، دبيرکل سازمان ملل، در پيامی به مناسبت روز جهانی پناهنده بر اين موضوع که همه نسبت به حفظ نسلهای آينده از نااميدی متعهد هستيم، تاکيد کرد و گفت: زندگی يک پناهنده بدون در نظر داشتن اينکه چه سن و سالی دارد هيچ گاه زندگی آسانی نيست ولی به دلايل زياد، تبعيد مشخصا برای جوانان سخت است. علاوه بر فشارهای روحی معمولی که با افزايش سن ايجاد می شود، جوانان پناهنده غالبا بايد با شکنجه های ناشی از جنگ، خشونت، محروميت، سوءاستفاده جنسی و خدمت سربازی اجباری مواجه شوند.
بنا به گفته فيليپ لوانشی، رئيس دفتر نمايندگی کميساريای سازمان ملل در امور پناهندگان در ايران، در سال گذشته تحولات مثبتی درخصوص مساله پناهندگان در ايران صورت گرفته است و بيش از چهارصد هزار پناهنده افغانی به کشورشان بازگشته اند.
اين در حاليست که حسينی، مديرکل اداره مهاجرين و اتباع بيگانه وزارت کشور اعلام کرد: درست است که سال گذشته، چهارصد هزار افغانی به کشورشان برگشته اند اما در همين مدت حداقل صدهزار افغان را به جرم ورود غيرقانونی بازداشت کرده ايم !
به جز در تهران، شهرهای ديگر ايران نيز روز جهانی پناهنده را گرامی داشتند. در نقطه مرزی دوغارون، مکانی که هر روزه شاهد بازگشت صدها پناهنده افغانی به کشورشان است، مسابقه نقاشی برای کودکان پناهنده برگزار شد. در استان سيستان و بلوچستان هم موسيقی دانان ايرانی و افغانی در کنسرت مشترکی موسيقی های ملی و محلی دو کشور را اجرا کردند.
پناهندگی، آوارگی و مهاجر بودن، سخت است. اين را ما ايرانيان بايد بهتر بدانيم. صدای تلخ آرزو هنوز در گوشم است: تا ديروز مهاجر بوديم، به مناسبت روز جهانی پناهنده، به ما پناهنده گفتند، از فردا دوباره مهاجر می شويم و تابع تصميمهای دولت ايران
