بيستودومين جشنواره بينالمللي تئاتر فجر، مسال با شعار تئاتر صحنه همگرايي عواطف انساني و از جمعه سوم بهمن در بخشهاي مسابقه، خارج از مسابقه، بين الملل، مرور، تعزيه، و نمايشنامهخواني و همچنين تئاتر خياباني با 9 گروه خارجي از شش كشور جهان و بيش از 60 گروه نمايشي از سراسر كشور و با ارزيابي و داوري هنرمنداني چون داود رشيدي، بهزاد فراهاني، رضا بابك، فرهاد آييش و حسن فتحي فعاليت خود را آغاز كرد كه تا سيزدهم بهمن نيز ادامه دارد.
نمايشهاي خياباني در ميادين و بوستانهاي شهر تهران برگزار ميشود. بوستانهايي همچون فضاي باز تئاتر شهر، بوستان دانشجو، بوستان ملت، بوستان المهدي، بوستان شهر، بوستان خواجوي كرماني، بوستان اوستا، بوستان شكوفه، باغ هنر خانه هنرمندان، پارك خيام، پارك شفق و بوستان 17 شهريور.
بخش بين الملل
ماركوس زونر كارگردان و بازيگر سوئيسي كه سال گذشته با نمايش ها هملت حضور موفقي در جشنواره داشت با همراهي ديگرباره پاتريشيا باربيوني در بيستودومين جشنواره بينالمللي تئاتر فجر با نمايش اوديسه حضور دارد. داستان اين نمايش ارجاعي است به يونان باستان و الهه آتنا كه از پدرش زئوس درخواست ترك تروا به همراه اوليس را دارد. زئوس موافق است اما توفان را براي آنها پيشبيني ميكند...
با توجه به سبك اجرايي گروه زونر ميتوان انتظار اثري كمدي از اين اثر حماسي يونان باستان را داشت. اوديسه در روزهاي چهارم و پنجم بهمن در سالن اصلي تئاتر شهر به روي صحنه ميرود.
در انتظار گودو اثر بياد ماندني و شاهكار قرن بيستم از بكت توسط گروهي پرتغالي، رومانيايي در روزهاي هشتم، نهم و دهم بهمن ماه در تالار هنر به روي صحنه خواهد رفت. اين اثر با همكاري مدرسه عالي سينما و تئاتر پرتغال و توسط پدرو ماتوس اجرا خواهد شد. لازم به ذكر است كه اين نمايش به دعوت محمد رحمانيان طي جشنواره تئاتر دانشجويي روماني كه رحمانيان با مرغ دريايي من – چخوف ساد در آن حضور داشت، در ايران اجرا ميشود.
گروه تئاتر اندر روهر به سرپرستي روبرتو چولي حضوري ديگر در تئاتر ايران دارند. تيتوس اندرينيكوس يكي از خشنترين آثار ويليام شكسپير اينبار توسط اين گروه به صحنه ميرود. تيتوس سرداري رومي است كه با پيروزي بر گاتس به رم باز مي گردد در حالي كه ملكه تامارا، همسر گاتس، و فرزندش را به اسارت گرفته است. تيتوس يكي از فرزندان گاتس و تامارا را به انتقام فرزندان كشته شده اش در جنگ سلاخي مي كند و ...
روبرتو چولي با كاسپار، شاهزاده كوچولو و خانه برناردا آلبا براي تماشاگران ايراني شناخته شده است. تيتوس اندرينيكوس در روزهاي هفتم و هشتم بهمن ماه در تالار وحدت به روي صحنه ميرود.
هاملت شكسپير نيز بار ديگر و در جشنواره تئاتر فجر توسط يك گروه انگليسي و به كارگرداني پل استبينگ در يازدهم و دوازدهم بهمن، در تالار وحدت به روي صحنه خواهد رفت.
از ديگر نمايشهاي حاضر در بخش بينالملل ميتوان به خاكستر سنگ از سوئيس و به كارگرداني كرسنتيا دونسر اشاره كرد. اين اثر داستان مردي به نام كلرمون است كه داراي مزرعهاي با انبار پر از سنگ است. او براي غلبه بر غم مرگ همسر كشته شده اش در مونترال، اقدام به خروج اين سنگها از خانه مي كند و...
از هنرمندان تئاتري مقيم در خارج از كشور تنها ميتوان به حضور عليرضا كوشك جلالي از آلمان اشاره كرد. سوسيس با گاز خردل روايت دو سرباز همرزم ، جيم و فِرد است. جيم در صحراي شن خواب فِرد را كه در سه روز پيش كشته شده است را ميبيند. فرد با ايدههاي بشر دوستانهاش، در جنگ خليج فارس به عمق حقيقت و علت حمله نيروهاي آمريكايي پي ميبرد و اين عاملي است براي صدور مرگ از سوي افسران عاليرتبه و اجراي دستور توسط جيم و ...
اين كارگردان با نمايشهاي مسخ و پابلو نرودا در جشنوارههاي گدشته حضور داشت. سوسيس با گاز خردل روز هشتم بهمن در تالار قشقايي به روي صحنه ميرود.
از ديگر بخشهاي امسال جشنواره مرور اجراهاي درخور توجه در سال است كه ميتوان به نمايشهاي فالگوش، قهوه تلخ، تك سلوليها، بازينامه باستان، نازاده، بشر و مليخا، كسي نيست همه داستانها را به ياد آورد، آندرانيك، سوگ سياوش و آرش به روايت تصوير اشاره كرد.
در بخش نمايشنامهخواني نيز نمايشنامههاي فرزند و كسي نميآيد هر دو نوشته يون فوسه، زن نيك ايالت سچوان اثر برتولد برشت، ناگهان هذا ... اثر عباس نعلبنديان، گستره سكوت نوشته مارگريت دوراس، همه عطرهاي عربستان نوشته فرناندو آرابال، تنگنا اثر محمد دولت آبادي، سانتا كروز نوشته ماكس فريش، شيطان و خدا اثر ژان پل سارتر و شب آوازهايش را مي خواند اثر ديگري از يون فوسه خوانده ميشوند.
نمايش فرم گونه ديگر از اجراهاي تئاتري جشنواره است كه ميتوان به هفت اقليم اثر نادر رجب پور (دهم بهمن/ تالار وحدت) و حماسه انقلاب و سنگ اثر فرزانه كابلي در اين خصوص اشاره كرد. فرزانه كابلي بعد از تاييد نشدن شاه مات جهت حضور در جشنواره، با نمايش حماسه انقلاب و سنگ در روز هفتم بهمن در تالار وحدت اجرا خواهد داشت. اين نمايش با حضور دريا قنبر زاده، مهدي عبادتي، آرزو افشار، هستي مرزبان، الهام دهقاني، روژيار پروين و با آهنگسازي جهانگير فولادي و طراحي صحنه مجيد ميرفخرايي به روي صحنه خواهد رفت.
جشنواره امسال با تمامي شور و شوقهايش با ناهماهنگيهايي كه هماره گريبانگير برنامهريزيهاي اينچنيني در عرصههاي مختلف هنري و فرهنگي بوده، آغاز شده است. اين ناهماهنگيها به گونهاي بود كه معصومه تقي پور، كارگردان و بازگير قديمي تئاتر از ارائه اثر خود، روباه و انگور به دليل فقدان برنامه و دستور مشخص در خصوص سالن اجرا انصراف داده است. سالن اجرايي كه از سوي هيات بازبين به دلايل مختلف تغيير كرد. معصومه تقيپور كه بعد از مدتها ميتوانست حضوري ديگر در عرصه تئاتر و جشنواره فجر داشته باشد در گفتگويي با خبرگزاري مهر علت انصراف خود را ناشي از ترديد مسئولين مركز هنرهاي نمايشي در تصميمگيري جهت ارائه سالن اجرا و حتي زمان اجرا و در نهايت بلاتكليفي گروهش و قطعي نشدن ميزانسن اجرايش عنوان نمود.
يكي از آثاري كه در دو روز باقيمانده به جشنواره جايگزين شد نمايشنامهنامه ماه پلنگ نوشته بيژن مفيد بود كه جاي خود را به نمايشنامه شب آرزوهايش را ميخواند اثر يون فوسه در بخش نمايشنامهخواني و به كارگرداني محمد حاتمي داد.
مشكلات ناشي از توزيع بليط چه در زمان پيشفروش آن و چه در روزهاي اجرا يكي ديگر از مسائلي است كه بسياري از علاقمندان تئاتر و اين همايش فرهنگي هنري را از ديدن آثار شركت كننده باز ميدارد. به گونهاي كه بسياري با حضور و صرف وقت فراوان در صفهاي طولاني همچنان از تهيه بليط و ديدن نمايشهاي مورد نظر باز ميمانند كه اين امر در خصوص نمايشهاي بين الملل بيشتر به چشم ميخورد.
با اينحال بايد گفت حضورهاي جالب توجه هنرمندان خوب تئاتر ميتواند باعثي باشد در رونق بهتر اين همايشها ي تئاتري و محلي براي تبادل انديشه و آموزههاي هنرمندان با يكديگر.
يكي از نكات درخور توجه در جشنواره امسال حضور هنرمنداني چون هما روستا با اثر زمستان و بهروز غريب پور با نمايش 2342 روز بد پس از سالها دوري از عرصه تئاتر كشورمان است. هرچند كه در نيمه دوم سال شاهد حضور هما روستا در بخش نمايشنامهخواني تئاتر شهر با اثر سانتا كروز بوديم كه مرور دوباره اين اثر و خوانش مجدد آن در جشنواره و در جمعه دهم بهمن انجام خواهد شد.
حضور نسلهاي مختلف تئاتري در بيستودومين جشنواره بينالمللي تئاتر فجر ميتواند نقطه عطفي باشد در تقابل، تعالي و تبادل دانش و تجربه پيشكسوتهاي تئاتري همچون قطبالدين صادقي، پري صابري، داود دانشور و اكبر زنجانپور با نسل ميانه اين هنر همچون حميد امجد، محمد رحمانيان، محمد يعقوبي و كارگردانان و نويسندگان جواني مانند كيومرث مرادي، نغمه ثميني، چيستا يثربي، حسين مهكام، حميد پورآذري و جلال تهراني.
چيستا يثربي بعنوان نويسنده حضوري پررنگ به همراه شش نمايشنامه در جشنواره دارد و پنج نمايشنامه از محمد چرمشير نيز توسط كارگردانان مختلف به روي صحنه ميرود.
اين حضور نسلها تنها به نويسندگان و كارگردانان تئاتري محدود نميشود، بلكه در عرصه بازيگري نيز ميتوان شاهد هنرمندان هر سه نسل بود. هنرمنداني همچون جمشيد لايق، شهين نجفزاده، مرجانه گلچين، افسر اسدي، كيكاووس ياكيده و ارژنگ امير فضلي و در كنار اينها نيز ميتوان به حضور مجدد هانيه توسلي در اثري ديگر از محمد يعقوبي اشاره كرد؛ گلهاي شمعداني كه در روز يازدهم بهمن اجرا خواهد شد. لازم به ذكر است كه اين بازيگر سينما در اثر قبلي يعقوبي، قرمز و ديگران نيز حضور داشت كه نوبت اجراي عمومي نگرفته است.
اما نمايشنامهاي كه امسال داراي دو اجراي متفاوت خواهد بود افرا نوشته استاد بهرام بيضايي است كه عليرغم مخالفتهاي اين نويسنده و كارگردان تئاتر و سينما با هر نوع اجرا از اين اثر، در بخش مسابقه و با دو اجرا حضور دارد. زيرا بيضايي اجازه اجراي اين اثر را تنها به هنرمندان تئاتري شهرستاني داده است و افرا نيز توسط سيد جواد طاهري از قم و كارگرداني مشترك بزرگ نيا و جعفري از شهرستان فارسان اجرا خواهد شد. اجراهايي كه خود ميتوانند عرصهاي براي مقايسه و ارزيابي در نوع و نحوه ارائه متن و برداشت كارگردانان خود باشند.
در پايان بايد گفت كه حشنوارههاي تئاتري خود عاملي هستند براي حضور تئاتر. حضوري كه نميبايد بيلاني سالانه و تنها رفع تكليفي از سوي مسئولين و دستاندركاران امر باشد. بلكه بايد خود نقطه عطفي باشند در شناخت، تقويت و ظهور استعداد و پيشبرد و رشدي در عرصه تئاتر و محلي براي درك بهتر نقاط ضعف و نقصانها و ارائه راهكارهايي جهت رفع هرچه بهتر و سريعتر آنها. چه اگر غير از اين باشد صرف هزينه، وقت و انرژيهايي است كه تنها شاهد اتلاف تدريجي آنها خواهيم بود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
عكسها برگرفته از : سايت رسمي خبرگزاري مهر